Sa biddighedda medievale de Sevennero e sas cheias suas

 

 

 

Si podet dare chi su nomene de i custu logu nos benzat dai su paleosardo. B’est sa testimoniantzia chi nessi atteros battor tzentros in su zuigadu de Torres an su matessi suffissu: Lesegannor e Billikennor (curadoria de Anglona), Thilikennor (a cutzu de Osile), Billikennor (curadoria de Coros).

    Sa biddighedda s’agattat in sas fontes, sa prima bolta, in d unu documentu de su 1113 intro su Codex Diploomaticus Sardiniae de Tola: cun d unu attu trascrittu in SALBENNOR, su 13 de Cabidanni, Costantinu I de Lacon e sa muzere Marcusa de Gunale dan s’ordine chi sas cheias de S. Maria e de S. Nigola de Soliu sian betadas a pare in d una pievania ibia.

    Su nomene de i custu logu bessit torra a pizu a poi in su 1193 in d una nota de arcivescovados, vescovados, zuigados, cheias e cuvventos in Sardigna chi deven pagare d ogni annu s’afitu a sa cheia de Roma. Su priore de SALVENERO deviat pagare una libera de prata.

 

Abbadia de Santu Micheli de Sevennero

 

    In sos seculos XII–XIII, su logu lu fentoman in chimbe ischedas de su Condaghe de su cuvventu de sas monzas de Santu Pedru de Silki, e varias boltas in su Condaghe de Santu Micheli de Sevennero, unu pabilu chi est lompidu fintzas a nois giradu in su seschentos in Castiglianu; cun sigurantzia l’an giradu dai manuiscrittos originales in limba sarda, de su matessi tempus de sos abates chi si fin dados de ite fagher pro los fagher. Como pagu tempus, in s’Archiviu Istoricu de Madrid, an agatadu unu biculu de su condaghe originale in sardu.

    Benimus gai a ischire chi Mariane de Thori at dadu sa domo de Salvennor sua, cun corte, terras, binzas, omines, saltos e totu su chi aiat.

    Legende su pabilu, nde bessit a pizu chi, cumpare a un’istrutura economica e sotziale de s’istadu, partida in curatorie e ville, bi nde aiat un’attera (laica o de sa cheia), ammanizada in curtes, curias, in custu casu domos, chi fin in sas propriedades mannas e in ue bi istaian famiglias de teracos. A sa fine dessos contos, in sa domo bi istaian sos chi tribagliaian in sa massaria o in sa pastoritzia, pro su pius teracos. Custos teracos, chi fin ligados a sa terra in ue vivian, los bendian, los tzedian, los pretendian massime a tottu pro su tribagliu chi faghian. Sun meda sas ischedas de su condaghe de S. Micheli de Sevennero chi lu dan a ischire custu: … y si tenia hijos la mitad de toda su casa de Salvenor, de hombres y tierras y de viñas, de saltos…

    Est interessante fintzas sa deiscrissione topografica de sos possedimentos, chi sun meda: Comporaili a Gosantine de Kerki… su saltu suo dessu musuleu d’Othila, … termen d’ecustu saltu: dave sa ficu de scu. Migali de Salvennor, et essit derettu tottuebe bia appa Andria, e ffalatinke tottube bia maiore, … e torrat tottuve sa pala assa corona dessa carica

    Su nomene de sa biddighedda de Sevennero est poi torra documentadu in su 1342 e in sos annos a i fatu 1346–1350, iscrittu in manera diferente, in sas Rationes Decimarum.

    Su sette de Cabidanni dessu 1342, G. de Opia, calonigu de SALVENE, at pagadu unu tributu de tres liberas e deghe soddos. In sos annos 1346–1350, est s’abate de SALVENNOR a fagher unu pagamentu de su valore de doighi liberas e doighi soddos. Sempre in cussos annos matessi, est su retore e calonigu de SALVENNOR Guglielmo chi si leat s’ingarrigu de fagher su pagamentu: su trinta de Austu, duas liberas e duos soddos; sa die vintitres, no est ippessificadu de cale mese, una libera e degheotto soddos; su vintises de triulas, una libera e ses dinaris.

    Torra, su mese a poi, su doighi de Austu, est s’abate de SALVENNOR Barnaba chi faghet su pagamentu de degheotto liberas. A ultimu, an fattu atteros duos pagamentos, de una libera pro sa cheia de SALVENOR, e de tres liberas pro s’abbadia de SALVENOR.

    Calchi annu a poi, su 23 de Bennazu 1355, s’abate de SALVENNOR l’an giamadu, comente unu chi fit de su Bratzu Ecclesiasticu, assu Parlamentu chi at tentu in Cagliari Pedru IV de Aragona.

    Dai poi, su tzentru nostru est presente in d unu pabilu (chi aian giradu in Catalanu dai unu manuiscrittu, remonidu in s’archiviu de su Casteddu de Cagliari, in ue b’aiat una deiscrissione pisana, ci est de unu tempus a poi de su 1320, in ue si bi naraian sas renditas de sas biddas sardas, in dinari, trigu e ozu), fattu fagher in su 1358 dai su re Pedru IV de Aragona pro bider su chi li rendian totu sas biddas, sos logos e sos casteddos de Sa Sardigna. E propriu in sa curadoria de Figulinas, cun sos tzentros de Ploaghe, Noraylla, Seve, Briave, castello di Figulinas, Cotroniano sus, Cotroniano josso, Bodo, Cargegue, Encontra e Mura b’est fintzas SALVENNOR chi naraiat de aer seighi omines chi pagaian s’affoghizu, vintiduos bonos a trattare sas ammas e de dare una resa de tres francos.

 

Cheia de Santu Antoni de Sevennero

 

    Pius a mancu a ultimos de i cussu seculu, in su 1388, sos rapresentantes de sas biddighedda fin a trattare sa paghe tra sa Corona de Aragona e su Zuigadu de Arborea. Issos fin su majore de sa bidda Tomas Seche, Nenardu Pinna, Antoni Tolla, Andria Solina, Pedru de Vare, Bantine Muza e Bantine de Flumen.

    Datos de sos affoghizos de Sevennero los an registrados in su 1415. In cuss’annu in sa biddighedda nostra b’aiat deghe fogos.

    Su 16 de Santu Andria de su 1420 Sevennero, cun Piaghe e Fiolinas, l’at dadu in feudu Don Alfonso V, re de Aragona, a Serafinu de Montanias, unu notariu de Tatari, pro lu pagare de sos sevissios chi aiat fattu a sa Corona.

    A poi de i custa die, neun’attera fonte medievale faeddat de i custu tzentru.

    In tempos pius a cutzu a sos nostros, in sa nota de sos donativos de su 1632, si bidet chi SALVENERO deviat in dinari 69,7 francos.

    Calchi annu a poi, dae unu testamentu fattu in Tatari in su 1654 e remonidu in s’Archiviu de sa Cheia Manna de Piaghe, benimus a ischire comente andaiat sa cosa in Sevennero. Su dutor Madau, piaghesu e retore de Sevennero, no podiat pagare su dutor Accorrà, su chi bi fit retore in anti sou e chi l’aian giutu a Siligo, sos dughentos francos a s’annu. Su motivu pro unu malu pagadore chi ponet a dae nanti Madau: … per la molta baxa han dat tots els beneficis per rahò del contagi suscedit i que ab tant rigor te afligit acquest present cap de Sasser i Logudor i en particular la dicta villa…

    Ducas in sa biddighedda intraian a si fagher intender sos efetos disaurados de sa pestilentzia chi aiat leadu sa cussoza de Tatari e de su Logudoro.

    Un’attera cufrimma de sa situassione penosa de Sevennero in cussos annos b’est in d unu puntu de una litera chi su Marchese de Laconi, barone de Piaghe, ch’aiat mandadu a su delegadu sou in Piaghe, su 23 de Cabidanni de su 1658. Su nobile naraiat chi aiat perdidu sa dimanda pro no pagare sos affoghizos de sos vassallos de Sevennero, pro i custu cheriat chi l’aeren torradu a fagher sa dimanda, e naraiat chi aiat apidu abbaiadadu de nde bider s’importantzia e, massimamente, cheriat chena mancare chi l’aeren dadu a ischire su tantu chi pagaian sos chi fin suttammissos a isse.

    In su 1698 sun registrados atteros datos in punta dessos affoghizos. In sa biddighedda b’aiat 17 famiglias, 35 mascios e 37 feminas, in totu 72 abitantes. In su 1728 si podet bider chi sa zente est miminende: 25 famiglias, est a narrer 69 abitantes. Pro tancare sa reione, in su censimentu de su 1751 si bidet chi Sevennero est desesta de su totu.

 

 

 

Italiano

English