Santu Micheli de Sevennero

 

Sa fatzada de s'abbadia de Santu Micheli de Sevennero

 

Sa cheia de Santu Micheli de Sevennero, dai in intro in intro cun s’abbadia vallombrosana chi si narat che a issa, s’agattat a calchi tres Km dae Piaghe in s’istrada istatale 597 Tatari–Olbia, in s’adde de Riu de Corte o Su Giardinu.

 

 

Calchi notiscia istorica

 

In su primu mesu de su de doighi seculos, cando fit re Costantinu I, in su Logudoro bi sun lompidos pro bi istare sos Vallombrosanos. Sa politica de sos zuighes de Torres pro s’accutziare a sa Cheia de Roma fit intrada una chimbantina de annos in anti: a poi de seculos de isolamentu, sa Sardigna pro sa prima bolta si fit abezende a zente e a cosas de fora chi si poden bider pius a totu in sa dimanda de sos padres benedetinos, fatta in su 1063 dai Barisone de Torres a s’abate Desideriu de Montecassinu.

 

  S'abbadia bida dae costazu 

 

Su de fagher a pare cun custa realidade noa at giutu a s’impreu de terrinos meda, chi fintzas a tando no aian mai pienadu, pro atividades pius lucrosas impreende tennicas de produssione agraria, massime a totu sa massaria, fatta cun sa bonifica de sas paules e su recuperu de terrinos meda chi fintzas a tando no aian mai pienadu.

    Sa congregassione de sos Vallombrosanos l’aiat fundada in su 1036 Santu Giuanne Gualberto pro torrare a nou e mezorare su monachesimu antigu e sa Cheia. Sa bennida de custos padres in su Logudoro, e ducas in sa curadoria de Fiolinas, però, no fit dipesa dai sa voluntade de su zuighe, fintzas si s’est verificada cun s’approvassione de su zuighe de Torres chi faghiat una politiga in favore de Pisa.

    In su 1126 sos padres de Vallombrosa fin intrados in possessu de sa cheia de Santu Micheli de Plaianu (curadoria de Romangia), chi su zuighe Mariano I, babbu de Costantinu, aiat fattu fraigare e dadu in su 1082 a s’Opera de Santa Maria de Pisa. Custu Ente, chi amministraiat sos benes chi sa zente lassaiat pro chi los aeren impreados pro fraigare sa cheia manna de Pisa, at dadu sa cheia de Plaianu cun totu sas pertinentzias suas, chi fin saltus, binzas, teracos, teracas e sas battor cheias chi dipendian dai a issa de Sennor, S. Anastasia di Tissi, S. Eugenia de Musciano e S. Simplicio de Essala, in anti a su monasteriu Cammaldolese de Santu Zenone de Pisa, a poi a sos Vallombrosanos.

    A cutzu a sa cheia tando an fattu fraigare un’abbadia chi in pagu tempus s’est fatta importante meda.

    Calchi annu in anti de su 1138, sos Vallombrosanos an apidu fintzas s’abbadia de Santu Micheli de Sevennero.

    Sa cheia de Sevennero l’at fatta fraigare, si pessat, su zuighe Mariane I tra su 1065 e su 1082, ma no ischimus cando e comente lis est rutta a sos Vallombrosanos. In su 1139, cun d una bulla de su 25 de Maiu, su paba Innotzentziu II cunfrimmaiat a sos Vallombrosanos su possessu de su monasteriu e de sa cheia. Calchi annu a poi, in su 1153, su 22 de Sant’Andria, su pontefice Anastasiu IV s’at leadu sutta s’amporu sou s’ordine de Vallombrosa, chi fit già dodadu de pius de chimbanta duos monasterios e, in mesu a i cussos, in Sardigna, fintzas de i cussu de Santu Micheli de Sevennero.

    De s’abbadia de Sevennero fit fintzas sa domo de s’eremitanu chi fit attacada a sa cheia de S. Maria de Seve o Cea, a cutzu a Banari, chi, che i cussa de Santu Micheli, aiat su privilegiu de una Gianna Santa. Propriu faeddende de i custu, unu pabilu chi est bennidu in manos de Ciprario in sos Archivios de Vallombrosa e chi an publicadu in Vaticanu in su 1600, nos faghet a bider sa tzerimonia, ricca meda, pro abberrer sa Gianna Santa, chi reparaiat aberta unu mese, d ogni annu, su 29 de Cabidanni, cando si faghiat sa festa de Santu Micheli Arcanghelu.

    S’abate, “indutus pluviali, mitra et baculo”, sos peidros e sos padres fin a dai nanti de sa protzessione. A poi bi fin sos majores de villa partidos in tres fistos, e cun d un’ite fagher diferente. Sos majores de Piaghe, de Bisarcio e de Tzaramonte, cun d unu bachiddu indeoradu frunidu cun d unu pubusone ruiu pro lu dare a s’abate pro aberrer sa gianna santa; sos de Salvennor e de Augustana apporrian unu bachiddu imprateadu; a ultimu, sos de Cotronjanu, de Carjeke, de Ficulinas, de Muros, de Novalja, de Othigeri, de Nuketu, de Nugulvi, de Puthu Majore, de Ithir e Cannetu, de Orsi, de Thigesi, de Vanar, de Siloke, de Sippula, de Villanova, de Bedas e de atteras biddas de a cutzu, cun d una rughe ruia in petorras, aian s’ingarrigu de assistire s’abate cando si samunaiat sas manos. Sos padres assistian sa zente dendeli a mandigare e giutendeche sos malaidos in s’ispitale, chi fit a cutzu de sa cheia de S. Imbiricu, a cutzu a monte Imbiligu, in ue a die de oe b’est s’istassione ferroviaria de Piaghe.

    Su bene de campagna de su monasteriu fit diaberu mannu: pius de semizachimbighentos etares. Aiat saltos in su territoriu de sa bidda de Piaghe, de Augustana, a sa banda de Monte de Petru Corsu e Petras Rubias, in Salvennor, in campu de Lasari, in sas biddas de Urieke e de Ficulinas. Aiat fintzas domos in Billikennor, in Consedin, in Oruspe (a cutzu a Senneru), in Murusus e in Nurguso (a cutzu a Tatari), in Ostule e Ilvensa (in su de Nuketu), in Turricla (a cutzu a Padria), in Puthu Majore, in Trullas, in Othigeri e salinas in Nurra.

    Su monasteriu, in pius, aiat privilegios mannos chi l’aiat dadu su pontefitze Innotzentziu II cun sa bulla de su 25 de Maiu de su 1139, in particulare sa facultade de no fagher narrer missa  a cale si siat vescovo in sa cheia issoro.

Su matessi però, a leare dai su de duos mesos de su de XIII, sa congregassione de Vallombrosa a pianu a pianu est andada decaende massime a totu pruite nde fit ruttu su zuigadu de Torres (1259) e pruite sa situassione politica chi l’aiat postu fattu fit grave meda ma, massime a totu pruite sos catalanos aragonesos si fin assentados de su totu in Sardigna.

    Sos Vallombrosanos sun reparados in Sevennero fintzas a sos de duos mesos de su de XIV seculos. S’ultimu abate de s’ordine de Vallombrosa est istadu in su 1403 D. Bertulu, priore de S. Micheli de Plaiano. In su 1584, Fara, in su liberu sou In Sardinie de Chorographiam, at iscrittu chi s’abbadia de Santu Micheli fit oramai chena padres e in parte derruta.

    In su 1587 su paba b’at tentadu de che fagher torrare sos Vallombrosanos a Sevennero. Su paba Sisto V at imbiadu in Sardigna un’abate ischidu meda, Adrianu Cipriariu de Palestrina, chi amus fentomadu un’attera bolta intro de i custu tribagliu a propositu de s’iscoberta de su manuiscrittu chi faeddat de s’abertura de sa gianna santa de Santu Micheli, cun su titulu cummendatariu de abate de Santu Micheli de Sevennero. S’iscopu de sa missione fit cussu de nde bogare dai sas intradas de cussa abbatzia antiga sos medios pro si mantener in sos istudios, ma, pro la narrer tota, s’iscopu de su pontefitze fit cussu de che torrare a ponner sos padres in Sevennero. Calchi annu a poi, su 4 de Santu Aine de su 1599, propriu Ciprario, abate de Santu Micheli de Sevennero, l’at pedidu a su viceré de Sardigna chi l’aeret dadu a su monasteriu otto covulas de sale e otto francos d ogni annu pro sas otto salinas de propriedade de sa Domo, e incameradas a partire da i su 1507.

 

 

Istruttura architetonica e artistica

 

Sa cheia, longa 20 metros e larga 6, est fraigada in pedra bianca e cun pedra niedda.

Su sestu sou est a rughe isconcada cun su transeto a tres absides a mesa luna, sa matessi cosa chi b’est in sa cheia de Sacaza.  Sa cheia a parte de intro est a una navada chi est covacada a capriadas de linna.

 

S'abside de s'abbadia

 

    In su de XIII seculos, a su tempus de su Romanicu, l’an torrada a leare a manu a fundu: an accontzadu sos frontones, su prospetu, sos arcos, an torradu a fagher su portale de sa fatzada chi est frunida cun arcos tancados e paret pius alta in grascia de sas lesenas chi bi sun.

    An impreadu duos colores e sos archigheddos appicados e tribagliados cun duos giros in d ognuna de sas pedras.

    Sos mastros chi b’an tribagliadu dian deven esser de i cussos de sa tradissione a sa moda lumbarda chi bi fit in anti de Buscheto, e chi in Pisa aian fraigadu S. Pietro a Grado e Santa Cristina e in su zuigadu de Torres aian tribagliadu pro torrare a fagher sas cheias de Santa Maria de Tergu e de San Pietro de Bulzi, ambas duas in sa curadoria dess’Anglona.

    Sa cheia l’an torrada a accontzare in su 1912.

    S’ala de segus est cussa in ue b’an torradu a manifestare pius pagu: pius de totu est nodida pro sas tres absides frunidas cun lesenas e archigheddos.

    De su campanile in pedras de duos colores bi reparat sa parte de fundu ibia, chi an leadu a impreare comente capella de su transeto.

    In su medioevo, a s’ala manca de sa navada b’aiat una Gianna Santa chi aberian su 29 de Cabidanni de ogni annu, pro unu mese, in sa secustanztia de sa festa de Santu Micheli Arcanghelu. Sa cheia, totu a unu cun su monasteriu, fit de intro in intro cun isse cun d una lolla larga chi aiat sas bovidas a rughe e chi como est derrutta.

    B’aiat fintzas unu fraigu tundu chi li naraian sa Turrita, unu logu chi impreaian pro abbaidare sos terrinos chi tribagliaian.

    A su tempus de Giuanne Ippanu, chi fit unu grande istudiadu, in sa cheia b’aiat unu altare baroco de linna indeorada chi giughiat in altu s’istatua de linna de santu Micheli.

    Como s’istatua, a poi chi l’an accontza, est in domo de su retore de Piaghe, e l’an portu un’atteru altare in giambu de su primu, basilicale, fattu cun d unu contone de trachite chi an bogadu in sas cavas de Piaghe.

 

 

 

 

Italiano

English