Sa cheia de Palu Virde

 

Sa cheia de Palu Virde

 

 

 

Sa cheia de Palu Virde s’agattat in sa piatta de Palu Virde, in su trettu de Piaghe chi a sa fine de su de XII seculos si naraiat su Quirriu de Santu Valentinu.

Sa cheia, inditulada a Santu Bolentinu, est fentomada su 25 de martu de su 1625 in su testamentu de Nigola Pinna Soliveras (Ippanedda, 1989).

Si podet dare chi issa nde siet istada falende a sos ultimos de su de XVIII seculos, comente si podet bider in d una relassione de su Vicariu Devilla in su 1824 (Ippanedda, 1989).

In su 1836 sa cheia l’an accontza e l’an inditulada a Nostra Segnora de Palu Virde cun su chi aiat dadu sa mastra de sa dotrina Madalena Lei chi, in cussa secustantzia, at dadu a sa cheia su cuadru de una Nostra Segnora, e dai su retore Sevadore Cossu (Ippanedda, 1989).

In sos trint’annos a in fatu sa cheia l’an impreada a iscola pro sas pitzinnas. Custa notiscia s’agattat in su “Liberu Mastru” de sas ippesas de su Comune, pro s’annu 1864, e isse nos dat a ischire chi cuss’annu an fintzas accontzu sa bovida de sa cheia: spese di riparazione alle volte della chiesa di Valverde adattata ad uso di scuola femminile, somma 250,00.

 

Sa piatta de Palu Virde

 

In sos annos 1865–1866 nd’an iscutu in terra s’iscalinada betza e nd’an fattu una noa ponzendebei pedra da gava torrada a segare pro s’iscopu, comente si podet bider dai sos contos chi bi sun cun su “Incartamentu Magliona”, sa trascrissione de su collaudu de sos tribaglios de su mastru Bainzu Magliona pro s’impedradu chi aiat fattu in Carrela Longa (via Roma de oe) e in battor biccos chi andaian a s’istradone e de atteros mezoros chi aian fattu intro de bidda in Piaghe. Notiscias a fundu de comente fit in antigu sa cheia s’agattan in sa relassione de s’Inzegneri de su Zeniu Tzivile chi aian imbiadu a Piaghe pro perissiare sa cheia de Palu Virde. Nos lu dat a ischire su prefetu de Tatari in d una litera a su sindigu de Piaghe de su 12 de Nadale de su 1902. Si comente custu documentu, chi est in s’archiviu istoricu de Piaghe, est de importantzia, lu iscriimus in oghe totu cantu.  

Sa cheia de Palu Virde, fraigada da pius a mancu dughentos annos faghet, s’agattat in d una piatta chi si podet narrer benit a esser in su tzentru de sa bidda, a ue si bi lompet dai su caminu chi dai s’istassione lompet a sa bidda, passende in d unu biccu chi li naran fintzas biccu de Palu irde. Sos muros de fora, chi sun in muradura currente e refotzados, si podet dare, dae su tempus matessi de cando an fattu su fraigu, cun atteros muros de ruiadis de sa matessi muradura, si sun movidos a unu puntu chi s’ala de subra nde bessit, dae pius a mancu, de 40 centimetros a in fora e nd’est andadu, si trattat, de su totu dai su muru de nanti chi est sa fatzada de sa cheia. Totu sas pedras sun male contzas e sun ischitzadas e lesionadas pruite an tzedidu in varios derettos. De sos muros, postos de ruiadis pro refotzare su muru de fora, calicunu no b’est reparadu in su totu e atteros sun un’arrastu de pedra chi no est pius mancu ligada a pare. Su muru de nanti, pesadu in contones biancos (chi an bogadu in bidda mattessi), est su pius indatu ma giughet iscussestos e sas filas de sos contones sun a una barra pruite at tzedidu sa fundassione e pruite s’est cattadu in parte su muru de nanti, chi faghet su primu pizu pro un’altaria de 90 centimetros in punta de ue sun postas sas filadas de sos contones. Intro, sa bovida de mesu e sa cobertura che sun faladas intro e si ch’an trazadu fatu unu fusu chi ligaiat sos muros de sos costazos. Sas duas bovidas de segu e de nanti, a rughe, sun filadas a dogni ala e an tzedidu in calchi puntu, in parte pruite sos duos muros de sos costazos si sun movidos e in parte pruite su fraigu at fattu su tempus sou o pius a prestu pruite no l’aian fattu cun fide e no fit istadu mai accontzu. Si sa bovida de nanti no nd’est rutta fintzas a como est pruite b’at un’atteru fusu pro ligare chi, sende sutta ’e abba e a sole, est, si podet narrer, mandigadu dai su ruinzu e si diat poder truncare dai mamentu in mamentu. Sos pilastros de intro e totu sos muros nde sun falende e pro i custu su parrer diat esser su de nde iscuder in terra luego e de su totu sa cheia, pro chi no cumbinet calchi arrore chi, chena mancare, nde diat podet benner e chi imperistantu in sa piatta no si bipasset e chi sas domos a faca las lessan fintzas a cando no epan cumpridu de nde iscuder in terra totu su chi tocat comintzende dai sas alas pius derruttas. Su costu pro i custu tribagliu diat poder esser valuta de 700 francos. Vostè, ducas, forte de su podere chi li toccat, fettat, chena mancare, imbinzare sos tribaglios…

Su sindigu, su duttor Tomas Satta, in presse nd’at fattu iscuder a terra sa cheia. In s’archiviu istoricu b’est cussevada una dichiarassione de su cabu mastru fraigamuru Manunta Zuseppe Luisi de Piaghe, de su 15 de Nadale 1902, chi pro 457 francos, si impignaiat a nde bettare sas coberturas, sas bovidas e sos muros dai fundamentu de sa cheia de Palu Virde derrutta e perigulosa.

Su cabu mastru, in pius, si impignaiat a che leare su carrazu a su muntonazu de sa Pedraia, … e sas teulas chi si nde an a bogare dai sa cobertura de sa cheia a sa corte de cuvventu… e … de bi fagher tribagliare totu sos fraigamuros de sa bidda. Sos tribaglios devian essere cumpridos a unu mese dai sa frimma de i custa dichiarassione. Si pessat ducas chi in su mese de bennazu de su 1903 sa cheia nde l’aian già bettada. Sa cheia, comente la bidimus como, la dian dever aer fatta in sos annos trinta de su Noighentos, in grascia de su dinari chi b’at postu su segnore Bainzu Cambone.

 

 

 

Italiano

English