Sa cheia parrochiale de Santu Pedru Apostolu

Sa cheia de Santu Pedru, fentomada in su Condaghe de Santu Pedru de Silki comente Sanctu Petru de Plovake, est istada sa catedrale de sa diocesi medievale de Piaghe dai su 1090 a s’8 de Nadale de su 1503, cando, cun sa bulla Aequum reputamus, su paba Zulio II l’at aunida, cun sa de Sorres, a s’archidiocesi de Torres. De s’inditulassione a S. Pedru Apostolu b’est sa testimoniantzia in s’iscritta in latinu chi b’est in su timpanu de sa fatzada: Divo petro apostolorum principi sacruum.
L’an fraigada in su logu in ue bi fit sa catedrale antiga bizantina, e at a costazu a un’ala s’oratoriu de Santa Rughe e a s’attera su de su Rosariu, e a manu manca b’at su palatu de su retore e a oios sa domo de su Comune. Su sestu, chi est de su de 15 seculos, fit a duas navadas, e a issas, in su 1687–1690, cun d unu legadu riccu de su retore Giuanne Batista Madau de Piaghe (Angius, 1847) a s’ala manca, su retore Giomaria Solinas b’at fattu annangher un’attera navada in curripondentzia de sa prima, a arcos truncados.




An accontzu tando fintzas sa navada de mesu, chi ch’an asciadu fintzas a 19 metros, su campanlie a cuspide, e an faladu una gianna in su costazu, chi como est murada, pro intrare in su tzimitoriu, su campusantu de sas criaduras. Ibia sa navada a manu manca, sa de s’ala de su campanile, at cussevadu sos arcos a sestu acutu chi aiat dai in anti (Della Marmora, 1860). Segundu Gavinu Ippanedda, in su trettu de sa cheia antiga de Santu Pedru b’aiat atteras duas cheigheddas indituladas a Sant’Anna e a Sant’Avara chi fin in ue como b’est su campusantu fintzas a sos de 17–18 seculos. In su mezus andare de su tempus de sos Savoias, in su 1741, su retore Remundu de Quesada b’at fattu atteros mezoros: at immannigadu sa cheia pruite l’at illongada fintzas a sa de battor culunnas e at dadu a torrare a fagher sa fatzada. In su 1871 an affortidu sos pilastros e, in su 1920, su pamentu, chi in anti fit de pedra baina e mamaru, l’an torradu a fagher de mamaru.

In d unu tempus pius a cutzu a su nostru, in sos annos chi andan dai su 1955 a su 1956 e dai su 1965 a su 1966, a s’ala de intro b’an fattu atteros muros: an accontzu su coru a mesa luna, valorosu meda, fattu in su settighentos, in linna tota tribagliada. Fintzas sas otto cappellas an giambadu cara. No si nd’at ischidu pius nudda de su mesu bustu de s’Ecce Homo (chi piaghiat meda a Della Marmora) a poi chi b’an fattu su mezoru in sa sagristia.

Su campanile, chi est a otto facias e in ue b’at faladu unu raiu su 19 de Santu ’aine de su 1859 (Rettore Cossu, 1859) e d est a tres campanas, est postu a dai segus de s’abside.
Dai un’iscala chi est a s’ala de fora, a manu manca in sa fatzada, s’andat in s’apusentu in ue b’est su machinariu de sos duos rolozos chi sun, a un’ala e a s’attera, in sa fatzada de Cheia Manna.


In s’ammentu de sos de sa bidda su rolozu de cheia est sempre andadu in grascia de Giuanninu su Mudu, chi pro annos meda est su chi b’at pessadu a su rolozu. Custu sevissiu importante meda, pagadu cun su dinari de sa cheia e de zente brivada e fattu dai unu mastru de Osile, est intradu in su 1873.