Cheia de Santu Timidei

Sa cheia de Santu Timidei s’agattat in sa parte pius antiga de Piaghe, in su bighinadu chi antigamente si naraiat su Quirriu de Santu Timidei.
L’an torrada a fraigare, subra su chi bi fit reparadu de sa cheia chi bi fit in anti e chi fit inditulada a i cussu santu matessi, sa meidade de su de 17 seculos, comente si podet cumprender pro su fattu chi in su 1533, cando b’est istada sa visita pastorale de Mussignor Alepus, s’arcivescovo de Tatari chi, cun s’iscopu de fagher rippetare sas regulas noas chi aiat fattu su Contziliu de Ttrento, in sos annos chi andan dai su 1553 a su 1555 aiat leadu a fagher una visita pastorale in sos Capitulos chi dipendian dai sa Diocesi turritana, an beneitu un’imagine de Santu Timiedi, si podet dare pro una cheia chi bi fit dai in anti in cussu logu. Amus testimoniantzias a partire dai su 1643, cando Pitzente Richeri, retore de Piaghe, at pagadu dinari meda pro giugher calchi centu carros de rena pro torrare a fagher sos muros de sa cheia (Ippanedda, 1989), in su 1655, cando propriu su retore Richeri cun Zuseppe Fadda an approntadu unu tantu cun s’iscopu de nde cumprire su fraigu (Ippanedda, 1989); in su 1688, cando su Vescovo Morillo, visitadore e inquisitore de su Santu Ufitziu in su Regnu de Sardigna, lompidu a Piaghe, at apidu modu de bider chi sas renditas de sos annos 1686–1687 devian esser impreadas a cumprire sas traes, su portale de sa cheia e pro cumporare sas cosas chi bi sevian (Ippanedda, 1989); e in su 1706, cando su 30 de martu, su mussegnore Zuseppe Siccardo, in visita pastorale, at dadu s’ordine de accontzare sos muros de sa cheia (Ippanedda, 1989).
Su 24 de bennazu de su 1850 su cussizu e sa Giunta Comunale de Piaghe an impreadu sa cheia de Santu Timidei pruite no aian unu municipiu. Atteras notiscias las amus, pro su 1869, in cussu chi li naran “Incartamentu Magliona”. Est sa traiscrissione de su collaudu de sos tribaglios de su mastru Bainzu Magliona pro s’impedradu chi aiat fattu in Carrela Longa (sa Via Roma de oe), e in battor biccos chi andaian a s’istradone e pro atteros mezoros chi aian fattu intro de bidda in Piaghe; de i custos tribaglios amus sa nota e ischimus cantu in totu sun bennidos a costare:
Demolizione muri, orto Congiatu, muro di Fiori e trasporto rottami
Demolizione gradinata chiesa Valverde, e apertura di una finestra nella chiesa di S. Timoteo
Ricostruzione di detti muri con pietra da taglio adattato all’uso
Lavagna per la soglia della chiesa di Valverde
Muratura in cantoni pell’apertura della finestra nella chiesa di San Timoteo e per il rinnovo al gradinato
Concime scavato e trasportato fuori paese come da medie misure prese in diversi siti, e maggiormente nella contrada sopra e sotto riva del dottor Camboni
Calzatura muri ove si operano forti scavi
Dai custu documentu si benit a ischire chi in cussos annos de sa cheia fit in possessu su comune. Fit sestada a una navada, minore, a bovida, e no aiat sa sagristia. Su campanile no est mannu e d est a vela. Intro de sa cheia b’at un’altare indeoradu de linna e intagliadu. Sa cheia, chi est istada tancada varias boltas, l’an impreada pro cosas meda: dai su 1823 e pius a mancu pro baranta annos, fit unu de sos logos in ue bi faghian s’iscola Normale, in su 1904 fit sa sede de sa sotziedade de su bestiamine e de su veterinariu comunale.
In su 1930, cun su chi an dadu su cavalieri Giuanne Maria Pulina e Giara Ippanu, maridu e muzere, an torradu a fagher sa fatzada comente si podet bider dai s’iscrissione chi b’est in sa labide subra su portale. Como sa cheia l’imprean comente locale de sa parrochia.
[i] Pro nde bettare sos muros, ortu de Conzatu, muru de Fiore e pro che leare su carrazu.
Pro nde bettare s’iscalinada de sa cheia de Palu Virde e pro aberrer unu balcone in sa cheia de Santu Timidei.
Pro torrare a fagher sos muros fentomados cun cimentu de ludu contende fintzas de los irrustigare.
Torrare a fagher s’iscalinada cun pedra de gava torrada a segare pro s’iscopu.
Pedra baina pro su giannile de sa cheia de Palu Virde.
Muradura de contones pro aberrer su balcone in sa cheia de Santu Timidei e pro torrare a nou s’iscalinada.
Ledamine bogadu e leadu a fora de bidda comente cun medidas parinzas leadas dai trettos diferentes e pius a totu dai su logu a in subra e a in basciu de s’orieddu de su duttor Cambone.
Torrare a carrazare su muru cando si iffossan meda.
Su chi toccat in totu a chie faghet su tribagliu: 4320,94 francos.